रमिला योञ्जन
प्रेम मानव जीवनको सबैभन्दा सुन्दर, कोमल र गहिरो अनुभूति हो।
यसले मानिसलाई जीवनप्रति आशावादी बनाउँछ, आत्मीयता दिन्छ र अस्तित्वलाई अर्थपूर्ण बनाउँछ।
तर यही प्रेम जब अपूरो रहन्छ, धोका पाउँछ, बेवास्ता हुन्छ वा समय र परिस्थितिले तोडिदिन्छ, त्यही प्रेम पीडामा रूपान्तरण हुन्छ।
प्रेम पीडा कुनै सामान्य दुखाइ होइन; यो यस्तो आगो हो जसले बाहिर देखिँदैन तर भित्र–भित्रै जलाउँदै मानिसलाई खरानी बनाइदिन्छ।
प्रेम र पीडा एक अर्काबाट पूर्ण रूपमा अलग छैनन्। जहाँ गहिरो प्रेम हुन्छ, त्यहाँ पीडाको सम्भावना पनि त्यत्तिकै गहिरो हुन्छ।
प्रेममा आफूलाई पूर्ण रूपमा समर्पण गर्ने मान्छे नै सबैभन्दा बढी पीडित हुन्छ।
किनकि उसले आफ्ना सपना, आशा, विश्वास र आत्मसम्मानसम्म प्रेमसँग गाँसेको हुन्छ।
जब त्यो प्रेम टुट्छ, केवल सम्बन्ध मात्र होइन—एक पूरै संसार भत्किन्छ।प्रेम पीडाको खासियत के हो भने यसले तुरुन्तै घाउ देखाउँदैन।
शारीरिक चोटजस्तो रगत बग्दैन, तर मानसिक र भावनात्मक तहमा यसले गहिरो घाउ बनाउँछ त्यो घाउ शब्दले व्यक्त गर्न कठिन हुन्छ।
मौन पीडा: नदेखिने तर असह्यप्रेम पीडामा परेको मानिस प्रायः मौन हुन्छ । ऊ आफ्नो पीडा सबैसँग बाँड्न सक्दैन।
समाजले प्रेम पीडालाई अझै पनि कमजोरीको रूपमा हेर्छ।
“बिर्सिदेऊ”, “अरू भेटिन्छन्”, “यति सानो कुरामा किन दुखी?” जस्ता शब्दले पीडितलाई झन् एक्लो बनाउँछ।यो मौनता भित्र एक किसिमको आगो बलिरहेको हुन्छ—निन्द्रा हराउँछ, भोक मर्छ, मन अराजक हुन्छ। रातहरू लामो लाग्छन्, सम्झनाहरू बारम्बार आइरहन्छन्। मनले नचाहँदा पनि यादहरू मेटिँदैनन्।अपेक्षा र निराशाको द्वन्द्वप्रेम पीडाको मूलमा अपेक्षा लुकेको हुन्छ।
प्रेम गर्दा मानिस भविष्यका सपना देख्छ—सँगै बाँच्ने, सँगै हाँस्ने, सँगै बुढो हुने। जब ती सपना अचानक चकनाचुर हुन्छन्, निराशाले मनलाई घेर्छ।धोका, दूरी, तेस्रो व्यक्तिको प्रवेश, पारिवारिक अस्वीकृति, सामाजिक विभाजन—यी सबै कारण प्रेम पीडाका कारक बन्न सक्छन्। तर कारण जेसुकै भए पनि पीडाको अनुभूति लगभग समान हुन्छ ।
आत्मविश्वासको पतन, आत्मसम्मानमा चोट र जीवनप्रतिको रुचिमा ह्रास।
प्रेम पीडामा परेको व्यक्ति प्रायः आफैंलाई दोष दिन थाल्छ। “म पर्याप्त थिइन”, “मेरो गल्ती के थियो?”, “मैले अझ बढी प्रयास गर्नुपर्थ्यो कि?” यस्ता प्रश्नहरूले मनलाई थिचिरहन्छ।
यो आत्मदोषले मानिसलाई मानसिक रूपमा कमजोर बनाउँछ। कहिलेकाहीँ त उसले आफ्नै अस्तित्वमाथि प्रश्न उठाउँछ।
आफूलाई निरर्थक ठान्ने, जीवनप्रति वितृष्णा पैदा हुने अवस्था आउन सक्छ।सामाजिक प्रभाव र एकान्तप्रेम पीडाले सामाजिक सम्बन्धमा पनि असर पार्छ।
मानिस भीडमा हुँदा पनि एक्लो महसुस गर्छ। साथीभाइसँग हाँसिरहेको देखिए पनि भित्र कतै खालीपन हुन्छ। सामाजिक सञ्जालमा खुसीका तस्बिर राखेर वास्तविक पीडा लुकाउने प्रवृत्ति बढ्दो छ।एकान्त प्रेम पीडाको साथी बन्छ।
कतिपयका लागि एकान्त उपचार हो भने कतिपयका लागि खतरा। लामो समयसम्मको एकान्तले अवसाद, चिन्ता र मानसिक असन्तुलन निम्त्याउन सक्छ।
प्रेम पीडा केवल भावनात्मक विषय होइन; यो गम्भीर मानसिक स्वास्थ्यको मुद्दा पनि हो। लगातारको दुख, निराशा र आत्मग्लानीले डिप्रेसन, एङ्जायटी र कहिलेकाहीँ आत्महत्यासम्मको जोखिम बढाउन सक्छ।
दुर्भाग्यवश, हाम्रो समाजमा मानसिक स्वास्थ्यबारे खुला संवाद अझै कमजोर छ। प्रेम पीडालाई “नाटक” वा “क्षणिक कमजोरी” भनेर बेवास्ता गरिन्छ।
यसले पीडितलाई सहयोग खोज्न झन् कठिन बनाउँछ।समय: सबैभन्दा ठूलो औषधि?भनाइ छ—समयले सबै घाउ निको पार्छ। तर प्रेम पीडाको हकमा समय मात्र पर्याप्त हुँदैन। समयसँगै आत्मस्वीकृति, आत्महेरचाह र समर्थन आवश्यक हुन्छ।पीडालाई स्वीकार्नु पहिलो चरण हो। पीडा छ भनेर मान्नु कमजोरी होइन; यो मानव हुनुको प्रमाण हो। रोउनु, लेख्नु, बोल्नु—यी सबै उपचारका रूप हुन्।
ईतिहास हेर्दा, धेरै महान कविता, गीत, कथा र चित्र प्रेम पीडाबाट जन्मिएका छन्। पीडाले सिर्जनात्मक ऊर्जा दिन सक्छ। जब पीडालाई दबाउने होइन, अभिव्यक्त गर्ने माध्यम बनाइन्छ, तब त्यो विनाश होइन—रूपान्तरण बन्छ।लेखन, सङ्गीत, चित्रकला, ध्यान—यी सबैले मनको आगोलाई शान्त पार्न सक्छन्।
प्रेम पीडाले एक कुरा सिकाउँछ—आत्मप्रेमको महत्त्व। अरूलाई अत्यधिक माया गर्दा आफूलाई बिर्सिनु हुँदैन। आफ्नो मूल्य अरूको स्वीकारोक्तिमा निर्भर बनाउनु खतरनाक हुन्छ।
आत्मप्रेम भनेको स्वार्थ होइन; यो आत्मसम्मान हो। आफूलाई माया गर्न सिकेपछि मात्र अरूलाई स्वस्थ रूपमा माया गर्न सकिन्छ।नयाँ बिहानको सम्भावना प्रेम पीडा सधैं अँध्यारो मात्र हुँदैन।
पीडापछिको मान्छे प्रायः परिपक्व, संवेदनशील र गहिरो हुन्छ। उसले जीवनलाई फरक दृष्टिले हेर्न थाल्छ।हरेक रातपछि बिहान आउँछ। पीडा स्थायी हुँदैन, यद्यपि त्यसको सम्झना रहिरहन्छ।
त्यो सम्झना नै भविष्यमा गल्ती नदोहोर्याउने न शिक्षा बन्छ।
प्रेम पीडा यस्तो आगो हो जसले भित्र–भित्रै जलाउँछ, खरानी बनाउँछ। तर त्यही खरानीबाट नयाँ चेतना, नयाँ आत्मा र नयाँ जीवनको अंकुर पनि उम्रिन सक्छ।प्रेम पीडालाई लुकाउने होइन, बुझ्ने र स्वीकार्ने समाज निर्माण गर्नु आजको आवश्यकता हो। किनकि प्रेममा पिडित हुनु अपराध होइन—यो मानवीय अनुभूति हो।अन्ततः, प्रेमले घाउ दिन सक्छ, तर त्यसले हामीलाई तोड्न होइन—बनाउन आएको हुन्छ।
