रमिला योञ्जन
— मौन समाजको अदृश्य पीडा मानिसको अनुहारमा देखिने हाँसो सधैं उसको मनको यथार्थ कथा हुँदैन। कतिपय हाँसोहरू केवल सामाजिक कर्तव्यका आवरण हुन्। भित्र आँसु बगिरहेको हुन्छ, तर बाहिर ओठमा मुस्कान टाँसिएको हुन्छ। यही विडम्बनाले आजको समाजलाई मौन पीडाको संसारमा धकेलेको छ।
हामी यस्तो समाजमा बाँचिरहेका छौं जहाँ “सबै ठीक छ” भन्ने अभिनय गर्न सिकाइन्छ।
छोरीले माइतीमा आफ्नो दुःख खुलाउन हिच्किचाउँछे—“घर बिग्रेला” भन्ने डरले।
छोराले आमाबुबासामु आफ्नो असफलता लुकाउँछ—“कमजोर ठहरिएला” भन्ने चिन्ताले।
श्रीमतीले पतिलाई, कर्मचारीले मालिकलाई, विद्यार्थीले शिक्षकलाई—सबैले आ–आफ्नो पीडा लुकाएर कर्तव्य निभाइरहेका छन्।
हामीलाई सानैदेखि सिकाइयो—रुनु कमजोरी हो, गुनासो गर्नु नकारात्मकता हो, र सधैं सकारात्मक देखिनु नै सफलताको चिन्ह हो। तर के साँचोमा भावनालाई दबाउनु नै परिपक्वता हो?
आज सामाजिक सञ्जालले पनि यो विडम्बनालाई झन् गहिरो बनाएको छ। फोटोहरूमा हाँसो, क्याप्सनमा प्रेरणा, र स्टोरीमा रमाइलो क्षणहरू—तर क्यामेराको फ्रेमबाहिरको जीवन भने तनाव, एक्लोपन र अवसादले भरिएको हुन सक्छ।
अरूको सजिएको जीवन हेरेर हामी आफ्नै संघर्षलाई सानो ठान्छौं। परिणाम—अझ गहिरो मौनता।हामीले “खुसी देखिनु” लाई “खुसी हुनु” ठान्न थालेका छौं।
नेपाल जस्ता समाजमा मानसिक स्वास्थ्यबारे खुलेर कुरा गर्ने चलन अझै सीमित छ। अवसाद, चिन्ता, आन्तरिक द्वन्द्व—यी विषयहरू अझै पनि लाज र डरको घेराभित्र छन्।
कसैले “म ठीक छैन” भन्न खोज्दा उसलाई सान्त्वनाभन्दा बढी सल्लाह दिइन्छ—
“धेरै नसोच”,
“अरूको हालत त हेर्नु”,
“सबैको जीवनमा समस्या हुन्छ।”
यी वाक्यहरूले समस्या समाधान गर्दैनन्; बरु व्यक्तिलाई अझ एक्लो बनाउँछन्।
कतिपय मानिसहरू सबैभन्दा बढी हँसाउने पात्र हुन्छन्, तर उनीहरू नै सबैभन्दा गहिरो पीडामा हुन्छन्। उनीहरू अरूलाई खुसी देखाउन आफूभित्रको आँधी लुकाइरहेका हुन्छन्।
यो विडम्बना केवल व्यक्तिगत समस्या होइन; यो सामूहिक संवेदनशीलताको कमीको परिणाम हो। हामीले अरूको अनुहार हेर्न सिक्यौं, तर मन पढ्न बिर्सियौं।
समाधान कहाँ छ?
समाधान ठूलो क्रान्तिमा होइन, सानो संवेदनामा छ।
कसैले “म ठीक छैन” भन्यो भने सुन्नुहोस्—निर्णय नगरी।
आफ्ना भावनालाई स्वीकार गर्न सिकौं—रुनु कमजोरी होइन।
परिवारभित्र खुला संवादको वातावरण बनाऔं।मानसिक स्वास्थ्यलाई शारीरिक स्वास्थ्यसरह प्राथमिकता दिऔं।
सबैभन्दा महत्वपूर्ण—आफैंसँग इमानदार बनौं।
यदि मन दुखेको छ भने आफूलाई जबरजस्ती हाँस्न बाध्य नगरौं।
कहिलेकाहीँ मौन आँसु नै उपचारको सुरुवात हुन्छ।मनभरी पीडा बोकेर बाहिर हाँस्नुपर्ने विडम्बना केवल व्यक्तिगत कमजोरी होइन; यो सामाजिक संरचनाको प्रतिबिम्ब हो। जबसम्म हामी भावनालाई लुकाउने संस्कारबाट बाहिर निस्कँदैनौं, तबसम्म धेरै अनुहारहरूमा मुस्कान हुनेछ—तर धेरै मनहरू भित्रभित्रै रोइरहेका हुनेछन्।
हामीले परिवर्तनको सुरुवात गर्न सक्छौं—आफ्नो हाँसो साँचो बनाउने साहसबाट।
