रमिला योञ्जन
म अरूको लागि जरुरी होइन, आवश्यकता मात्र रहेछु— यो वाक्य कुनै एक दिनको क्षणिक पीडा होइन, यो त समयसँगै बिस्तारै खोतलिँदै आएको अनुभूतिको निष्कर्ष हो। जीवनको यात्रामा धेरै सम्बन्धहरू भेटिन्छन्— केही रगतका, केही भावनाका, केही परिस्थितिजन्य। तर ती सबै सम्बन्धहरू समान हुँदैनन्। कसैसँग हामी आत्मीय हुन्छौं, कसैसँग उपयोगी मात्र। र जब उपयोगिताको सीमा सकिन्छ, सम्बन्ध पनि मौन हुँदै जान्छ। यही मौनताले एक दिन हामीलाई यो कटु सत्यसँग साक्षात्कार गराउँछ— हामी जरुरी होइन रहेछौं, केवल आवश्यकता।
आजको व्यस्त जीवनशैलीमा ‘समय छैन’ भन्ने वाक्य सामान्य भइसकेको छ। तर समय साँच्चै नहुनु र समय दिन नचाहनुबीच ठूलो अन्तर हुन्छ। जसलाई हामी महत्व दिन्छौं, उसकै लागि समय निकालिन्छ। जसलाई प्राथमिकता दिइँदैन, उसकै लागि समय अभावको बहाना बनाइन्छ। जब हामी बारम्बार सन्देश पठाउँछौं, फोन गर्छौं, तर उत्तर आउँदैन; जब हामी बोल्न चाहन्छौं तर सुनिदिने कोही हुँदैन— तब मनभित्र प्रश्न जन्मिन्छ: के म यति नै गौण थिएँ?
मानिसहरूले सम्बन्धलाई तराजुमा तौल्न थालेका छन्— कति फाइदा हुन्छ, कति काम लाग्छ, कति उपयोगी छ। भावनाको मूल्य घट्दै गएको छ। हामी जब अरूको समस्या सुन्छौं, सहयोग गर्छौं, साथ दिन्छौं— त्यो स्वाभाविक मानिन्छ। तर जब हामी आफैं कमजोर हुन्छौं, हामीलाई सुन्ने कानहरू बन्द हुन्छन्। तब लाग्छ, हामी आवश्यकताका बेला मात्र सम्झिने पात्र थियौं, जीवनको स्थायी अध्याय होइन।
मानिसहरूको भीडमा पनि एक्लोपन महसुस हुनु आजको यथार्थ हो। सामाजिक सञ्जालमा सयौं मित्र, तर मनको कुरा सुनिदिने एक जना पनि नहुनु— यही विडम्बना हो। हामी हाँसोका तस्बिर पोस्ट गर्छौं, तर आँसु कसैलाई देखाउँदैनौं। किनकि हामी जानिसकेका हुन्छौं— सबैलाई हाम्रो खुशी चाहिन्छ, तर दुःख सुन्ने धैर्य थोरैसँग मात्र हुन्छ।
धेरैपटक हामी अरूको खुशीका लागि आफूलाई बिर्सन्छौं। अरूलाई सहज होस् भनेर आफ्ना चाहनाहरू दबाउँछौं। ‘म भए पुग्छ’ भन्ने सोचले आफूलाई पन्छाउँदै जान्छौं। तर एक दिन जब थकान हद पार गर्छ, जब मन चिच्याउन थाल्छ— तब बुझिन्छ, आफूलाई नै प्राथमिकता नदिँदा कसैले पनि हामीलाई प्राथमिकता दिँदैन रहेछ।
यो बोध पीडादायी भए पनि आवश्यक छ। किनकि यही क्षणबाट आत्मसम्मानको यात्रा सुरु हुन्छ। आफूलाई सोध्न थालिन्छ— के म सधैं अरूका लागि मात्र बाँच्ने? के मेरो भावना, समय र अस्तित्वको कुनै मूल्य छैन? जब हामी यी प्रश्नहरूको सामना गर्छौं, तब हामी आफूलाई फेरि चिन्ने साहस जुटाउँछौं।
जब हामी आवश्यकताबाट विकल्प बन्छौं, तब सम्बन्धहरू परिवर्तन हुन्छन्। हामी अब जबरजस्ती कसैको जीवनमा बस्न खोज्दैनौं। जसले समय दिन्छ, उसलाई कदर गर्छौं; जसले दिंदैन, उसलाई दोष नदिई स्वीकार गर्छौं। किनकि सबै सम्बन्धहरू हाम्रो जीवनयात्राका लागि होइनन्— केही त पाठ सिकाउन मात्र आउँछन्।
आत्मसम्मान भनेको कठोर हुनु होइन, स्पष्ट हुनु हो। आफ्ना सीमाहरू तय गर्नु, ‘हो’ र ‘होइन’ भन्न जान्नु— यही आत्मसंरक्षण हो। जब हामी आफ्ना सीमाहरू स्पष्ट गर्छौं, तब मात्र हामीलाई सही मानिसहरूले सही तरिकाले बुझ्छन्।
एक्लोपन सधैं नकारात्मक हुँदैन। कहिलेकाहीँ यही एक्लोपनले हामीलाई आफूभित्र फर्काउँछ। आफ्ना रुचि, सपना र मौन आवाजहरू सुन्न सिकाउँछ। एक्लोपनले हामीलाई आत्मनिर्भर बनाउँछ— अरूको उपस्थितिबिना पनि पूर्ण हुन सक्ने क्षमता दिन्छ।
अब हामी सम्बन्धलाई नयाँ आँखाले हेर्न थाल्छौं। जहाँ सम्मान छ, त्यही सम्बन्ध। जहाँ संवाद छ, त्यही आत्मीयता। जहाँ मौन उपेक्षा छ, त्यहाँ दूरी। हामी अब संख्या होइन, गुणस्तर खोज्छौं।
पीडाले मानिसलाई तोड्न सक्छ, तर सही बुझाइले परिपक्व बनाउँछ। ‘म जरुरी होइन, आवश्यकता मात्र रहेछु’ भन्ने बोधले हामीलाई कमजोर होइन, सचेत बनाउँछ। यसले हामीलाई आफैंप्रति इमानदार बनाउँछ।
अब म बुझिसकेको छु— सबैसँग मेरो लागि समय नहुन सक्छ, र त्यो स्वीकार्य छ। किनकि मेरो मूल्य अरूले दिने समयले होइन, मैले आफैंलाई दिएको सम्मानले निर्धारण गर्छ।
म अब कसैको जीवनमा जबर्जस्ती उपस्थित हुन चाहन्नँ।
जहाँ सम्मान, संवाद र आत्मीयता छ— त्यही मेरो स्थान हो। बाँकी मौनहरूलाई म दोष होइन, पाठका रूपमा ग्रहण गर्छु।
म जरुरी होइन रहेछु भन्ने सत्यले मलाई कमजोर बनाएन; बरु मलाई स्वतन्त्र बनायो। अब म अरूको आवश्यकता भएर होइन, आफ्नो जीवनको केन्द्र भएर बाँच्न सिक्दै छु।
र यही आत्मस्वीकार नै मेरो सबैभन्दा ठूलो जित हो।
