रमिला योञ्जन
नेपालको राजनीति अझै पनि पुराना अनुहार, दोहोरिएका प्रतिबद्धता र नटुंगिने आश्वासनको चक्रमा घुमिरहेको छ। लोकतन्त्र स्थापनाको दशकौँ बितिसक्दा पनि सुशासन, जवाफदेहिता, रोजगारी र जीवनस्तरमा अपेक्षित परिवर्तन नआउनुले राजनीतिक प्रणालीप्रति जनविश्वास खस्कँदै गएको छ। यही अविश्वासको केन्द्रमा उभिएको छ—जेन्जी पुस्ता।
सन् १९९७ पछि जन्मिएको यो पुस्ता डिजिटल युगको उपज हो। इन्टरनेट, सामाजिक सञ्जाल र विश्वव्यापी सूचना पहुँचसँग हुर्किएको जेन्जी पुस्ता सत्ता र संरचनाप्रति प्रश्न गर्न हिच्किचाउँदैन। उनीहरूका लागि परम्परागत राजनीति केवल असफल अभ्यास होइन, परिवर्तन गर्नैपर्ने संरचना हो।
नेपालको राजनीतिमा समस्या अनुहारको मात्र होइन, सोचको पनि हो। दल फेरिए पनि नेतृत्व शैली, शक्ति–केन्द्रित प्रवृत्ति र गुटबन्दी उस्तै छन्। राजनीति सेवा होइन, पेशा र विरासतझैँ बन्दै गएको छ। योग्यताभन्दा पहुँच, नीतिभन्दा स्वार्थ र संस्थाभन्दा व्यक्ति हावी हुँदा युवा पुस्ता स्वाभाविक रूपमा विमुख हुँदै गएको छ।
विकास, समृद्धि र सुशासनका भाषण दशकौँदेखि दोहोरिए पनि परिणाम कमजोर देखिँदा राजनीतिक भाषामाथि विश्वास घटेको छ। त्यसमा थपिएको छ—भ्रष्टाचार। ठूला काण्डहरूमा पनि दण्डहीनता र राजनीतिक संरक्षण देख्दा जेन्जी पुस्ताले राज्यप्रणालीमै प्रश्न उठाउन थालेको छ।
जेन्जी पुस्ताको मूल स्वभाव नै ‘किन?’ भन्ने प्रश्न हो। किन नेतृत्व उही छ? किन अवसर सीमित छन्? किन योग्यता होइन, पहुँच निर्णायक बन्छ? यस्ता प्रश्नले परम्परागत राजनीतिलाई असहज बनाएको छ।
यो पुस्ता केवल रोजगारीको मुद्दामा सीमित छैन। लैङ्गिक समानता, अभिव्यक्ति स्वतन्त्रता, मानसिक स्वास्थ्य, वातावरण संरक्षण र सामाजिक न्याय पनि उनीहरूका लागि राजनीतिक विषय हुन्। भावनात्मक नाराभन्दा तथ्य, डाटा र पारदर्शिता उनीहरूको प्राथमिकता हो।
परम्परागत राजनीति अझै सभा, भाषण र पोस्टरमै सीमित देखिन्छ। तर जेन्जी पुस्ता सामाजिक सञ्जाललाई बहसको मञ्च बनाइसकेको छ। ट्विटर, फेसबुक, टिकटक र युट्युबमा हुने आलोचनालाई हल्का ठान्नु राजनीतिक नेतृत्वको गम्भीर कमजोरी सावित हुँदैछ।
जेन्जीको आलोचनालाई ‘अनुशासनहीन’ वा ‘विदेशी प्रभाव’ भन्दै खारेज गर्ने प्रवृत्तिले दूरी झन् बढाएको छ। पछिल्ला वर्षहरूमा देखिएका स्वतःस्फूर्त युवा आन्दोलन, अनलाइन अभियान र मुद्दामुखी प्रदर्शनहरूले एउटा सन्देश दिएका छन्—नेतृत्वभन्दा मुद्दा ठूलो हुन्छ, पारदर्शिता नै लोकप्रियताको आधार हो।
यदि परम्परागत राजनीति आत्मसमीक्षा नगरी अघि बढ्यो भने युवाको पूर्ण राजनीतिक विमुखता, वैकल्पिक र अराजनीतिक प्रतिरोधको वृद्धि तथा लोकतान्त्रिक संस्थामाथि नै प्रश्न उठ्ने जोखिम देखिन्छ।
समाधान स्पष्ट छ—जेन्जी पुस्तालाई ‘भोलिको नेता’ होइन, ‘आजको साझेदार’ मान्नुपर्छ। नीति निर्माणमा डिजिटल सहभागिता, खुला डाटा, अनलाइन जवाफदेहिता र क्षमताका आधारमा नेतृत्व हस्तान्तरण समयको माग हो।
परम्परागत आलोचित राजनीति र जेन्जी पुस्ताबीचको सम्बन्ध द्वन्द्व मात्र होइन, रूपान्तरणको अवसर हो। जेन्जी पुस्ता राजनीतिबाट भागेको होइन, राजनीति नै बदल्न चाहेको पुस्ता हो।
इतिहास साक्षी छ—
समयसँग नबद्लिने सत्ता, अन्ततः समयले नै बदलिदिन्छ
