रमिला योञ्जन
आजको समाज बाहिरबाट हेर्दा अत्यन्तै चलायमान देखिन्छ—भीड छ, आवाज छ, सामाजिक सञ्जालमा हजारौँ ‘फ्रेन्ड’ छन्, दिनहुँ भेटघाट र संवाद भइरहेका छन्। तर यही भीडभित्र, यही कोलाहलबीच धेरै मानिसहरू गहिरो एक्लोपनको अनुभूति गरिरहेका छन्। उनीहरू हाँसिरहेका हुन्छन्, काम गरिरहेका हुन्छन्, जिम्मेवारी पूरा गरिरहेका हुन्छन्, तर मनभित्र एउटा मौन चिच्याहट चलिरहेको हुन्छ—“मलाई कसैले बुझ्दैन।” यही नबुझाइ, यही एक्लोपन जब लामो समयसम्म समाधानविहीन रहन्छ, तब केही मानिसहरूका लागि सुसाइड नै अन्तिम विकल्पजस्तो देखिन थाल्छ। यो लेख भीडभित्रको एक्लोपन किन बढ्दैछ, सुसाइड किन विकल्पजस्तो देखिन्छ, र यसबाट बाहिर निस्कन समाज, परिवार र व्यक्तिले के गर्न सक्छन् भन्ने गम्भीर प्रश्नहरूमा केन्द्रित छ।एक्लोपन भन्नाले केवल शारीरिक रूपमा एक्लै हुनु मात्र होइन। मानिस परिवारसँग बस्न सक्छ, साथीहरूसँग घुम्न सक्छ, अफिसमा दिनभर सहकर्मीसँग बोल्न सक्छ—तर भावनात्मक रूपमा उसले आफूलाई पूर्ण रूपमा एक्लो महसुस गर्न सक्छ।भीडभित्रको एक्लोपन भनेको त्यही अवस्था हो, जहाँ मानिस चारैतिर मानिसले घेरिएको भए पनि आफ्नो पीडा, डर, असफलता वा भ्रम कसैसँग बाँड्न नसक्ने अवस्थामा पुग्छ। सुन्ने कान नहुनु,बुझ्ने मन नपाइनु,आफ्नो कुरा राख्दा ‘कमजोर’ ठहरिनुयी सबैले मिलेर मानिसलाई भित्रैबाट अलग पारिदिन्छन्।सामाजिक सञ्जालको भ्रम आज हामी डिजिटल रूपमा अत्यन्तै ‘कनेक्टेड’ छौँ। तर यही कनेक्टेड संसारले वास्तविक सम्बन्धलाई कमजोर बनाएको छ।फेसबुक, इन्स्टाग्राममा खुशी देखिनुपर्ने दबाब अरूको ‘परफेक्ट लाइफ’ सँग निरन्तर तुलना लाइक र कमेन्टलाई आत्मसम्मानसँग जोड्ने प्रवृत्ति यी सबैले मानिसलाई झन् एक्लो बनाइरहेका छन्। भित्रको पीडा देखाउने ठाउँ छैन, किनकि बाहिर सबै ‘ठीक छु’ को अभिनय चलिरहेको छ।पढाइ, करियर, विवाह, आर्थिक सफलता—सबै क्षेत्रमा प्रतिस्पर्धा छ।“तिमीले के हासिल गर्यौ?” “तिम्रो उमेरमा अरू कहाँ पुगे?”यी प्रश्नहरूले मानिसलाई आफ्नो मूल्य उपलब्धिसँग मात्र जोड्न बाध्य बनाउँछ। जब उपलब्धि हात लाग्दैन, तब मानिस आफैंलाई असफल र निरर्थक ठान्न थाल्छ।एक्लोपन आफैंमा सुसाइडको कारण हुँदैन, तर यो निराशा र अवसादतर्फ लैजाने बलियो बाटो हो।भावनात्मक दूरी – आफ्ना भावना कसैसँग बाँड्न नसक्नु ,आत्मदोष – “सबै गल्ती मेरो हो” भन्ने सोचआशा क्षीण हुनु – भविष्य अन्धकारमय देखिनु अर्थहीनता – जीवनको अर्थ नदेखिनु
सुसाइडको विचार – “यसबाहेक अर्को उपाय छैन” भन्ने भ्रम यो प्रक्रिया चुपचाप चल्छ। धेरैजसो मानिसले संकेत दिन्छन्, तर समाजले ती संकेत चिन्न चुक्छ। विकल्प नदेखिनु जब मानिस धेरै समयसम्म पीडामा बस्छ र राहतको कुनै बाटो देख्दैन, तब दिमागले सबै ढोका बन्द भएको अनुभूति गर्छ। त्यो बेला सुसाइड समाधान होइन, तर समाधान जस्तो देखिने भ्रम बन्छ।पीडाबाट मुक्ति चाहना भयर धेरैले मृत्यु चाहँदैनन्; उनीहरू चाहन्छन्—पीडाको अन्त्य।तर जब पीडा असह्य हुन्छ र सहयोग नपाइन्छ, तब मृत्यु नै पीडाबाट छुटकाराको उपायजस्तो देखिन थाल्छ।
बोल्न नपाइने समाज “यस्ता कुरा नगर”
“बलियो बन” “अरूको हालत तिमीभन्दा खराब छ”यस्ता वाक्यहरूले पीडामा रहेका मानिसलाई अझै चुप लाग्न बाध्य बनाउँछन्। बोल्न नपाएपछि, मनभित्रको भार झन् बढ्छ।सुन्ने संस्कार विकास समाधान दिनुभन्दा पहिले सुन्ने संस्कार चाहिन्छ।कहिलेकाहीँ मानिसलाई उपदेश होइन, केवल बुझिदिने मन चाहिन्छ। मानसिक समस्या कमजोरी होइन, यो पनि शारीरिक रोगजस्तै उपचारयोग्य अवस्था हो।यसलाई लुकाउने होइन, खुलेर कुरा गर्ने वातावरण बनाउनु आवश्यक छ।चेतावनी संकेत चिन्नु अचानक एक्लिन थाल्नु व्यवहारमा ठूलो परिवर्तन “म थाकें”, “मलाई केही चाहिँदैन” जस्ता वाक्य आफ्ना सामान बाँड्न थाल्नुयी संकेतलाई हल्का रूपमा नलिनु अत्यन्तै जरुरी छ। बोल्न सिक्नु आफ्नो पीडा व्यक्त गर्नु कमजोरी होइन।विश्वासिलो साथी, परिवारको सदस्य वा पेशेवरसँग कुरा गर्नु पहिलो कदम हो।सहायता खोज्नु साहस हो काउन्सेलर, मनोवैज्ञानिक वा हेल्पलाइनमा सम्पर्क गर्नु आत्मसम्मान घट्नु होइन, जीवनप्रतिको जिम्मेवारी हो। आफूलाई दोष नदिनु सबै कुरा हाम्रो नियन्त्रणमा हुँदैन।असफलता, सम्बन्ध टुट्नु, आर्थिक समस्या—यी जीवनका पाटाहरू हुन्, जीवनको अन्त्य होइनन्।एक्लोपन स्थायी अवस्था होइन।आज अन्धकार देखिए पनि, भोलि उज्यालोको सम्भावना सधैं बाँकी हुन्छ।जीवनले दोस्रो मौका मात्र होइन, तेस्रो, चौथो मौका पनि दिन सक्छ—यदि हामी यहाँ रह्यौँ भने।भीडभित्रको एक्लोपन आजको समाजको गम्भीर यथार्थ हो। जब यो एक्लोपनलाई समयमै बुझ्न र सम्बोधन गर्न सकिँदैन, तब सुसाइड विकल्पजस्तो देखिन थाल्छ। तर सत्य के हो भने—सुसाइड समाधान होइन, यो पीडाले बनाएको भ्रम हो।समाधान संवादमा छ, समझदारीमा छ, र समयमै सहयोगमा छ। हामीले समाजको रूपमा, परिवारको रूपमा, र व्यक्तिको रूपमा यस्तो वातावरण बनाउनुपर्छ जहाँ कसैले पनि “म एक्लो छु” भनेर चुपचाप मर्नुपर्ने सोच्न नपरोस्। किनकि—एक जनाको जीवन बच्नु भनेको केवल एक व्यक्तिको होइन, एउटा सम्पूर्ण सम्भावनाको रक्षा हो।
